Συζητήσεις, αντιδράσεις και σχόλια σε όλα τα κόμματα προκάλεσε η πρόταση του Χρήστου Βερελή για πρόσωπο κοινής αποδοχής που θα αναλάβει υπουργός Οικονομίας μέχρι τις εκλογές, καθώς και η αντίστοιχη θέση του Θόδωρου Πάγκαλου για υπηρεσιακούς υπουργούς κοινής εμπιστοσύνης στα υπουργεία Δημόσιας Τάξης, Δικαιοσύνης και Οικονομίας. "Αυτό το σχήμα δεν θα προκύψει ως ελεύθερη επιλογή αν προκύψει, θα προκύψει ως αδήριτος ανάγκη" αναφέρει ο κ. Πάγκαλος σε συνέντευξή του στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία.
Από το ΠΑΣΟΚ μιλούν για προσωπικές απόψεις που δεν δημιουργούν πρόβλημα αλλά σπεύδουν να διευκρινίσουν ότι σενάρια συνεργασίας απορρίπτονται κατηγορηματικά.
Ο κ. Βερελής επανήλθε το Σάββατο διευκρινίζοντας ότι ουδέποτε κατέθεσε πρόταση για οικουμενική, σημειώνοντας ότι άποψή του είναι πως οι οικουμενικές κυβερνήσεις αποτελούν αρνητική εξέλιξη. «Μόλις ανακοινωθούν οι εκλογές, οι διεθνείς αγορές θα θεωρήσουν πως θα υπάρξει αλλαγή κυβέρνησης και θα εκφράσουν εκ νέου την εμπιστοσύνη τους προς την ελληνική Οικονομία, η οποία έχει οδηγηθεί στον κατήφορο», εκτίμησε ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ.
Ο γραμματέας της ΝΔ Λευτέρης Ζαγορίτης δήλωσε σήμερα ότι τη λύση δεν την δίνουν οι υπερκομματικοί υπουργοί και οι οικουμενικές κυβερνήσεις αλλά η κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή.
Η πρόταση έχει στόχο την υποταγή των εργαζόμενων για να πληρώσουν την κρίση, αναφέρει σε ανακοίνωσή του το ΚΚΕ.
Απορριπτική ήταν και η στάση που διατύπωσαν μέσω της ΝΕΤ στελέχη της κυβέρνησης και των κομμάτων. Δεν νομίζω ότι υπάρχει πρόσφορο έδαφος για την πρόταση Πάγκαλου, ανέφερε ο υπουργός Ανάπτυξης Χρήστος Φώλιας.
Οι διεργασίες θα πρέπει να γίνονται μέσα στο Κοινοβούλιο και όχι στο γραφείο των δημοσιογράφων της Βουλής και στα χαλκεία των εφημερίδων και των τηλεοράσεων, ανέφερε ο βουλευτής της ΝΔ Μανώλης Κεφαλογιάννης, ενώ για ανεπίκαιρες προτάσεις έκανε λόγο ο βουλευτής Κώστας Γκιουλέκας.
Οι απόψεις Πάγκαλου και Βερελή είναι προσωπικές και όχι του ΠΑΣΟΚ, τόνισε ο βουλευτής του κόμματος Μιχάλης Χρυσοχοϊδης και πρόσθεσε ότι δεν πρόκειται να συζητηθούν στα όργανα του Κινήματος.
Δεν διαβλέπω αποτελέσματα από τις διεργασίες ανάμεσα στα δύο μεγάλα κόμματα, ανέφερε ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Φώτης Κουβέλης.
"Κάποιοι προτείνουν ala carte συγκυβέρνηση" σχολίασε σχετικά ο κ. Βελόπουλος, από την πλευρά του ΛΑΟΣ.
Η διακομματική απόρριψη κάθε συζήτησης περί συγκυβέρνησης έρχεται λίγες μόνο ημέρες μετά την τοποθέτηση του προέδρου του ΣΕΒ η οποία ερμηνεύθηκε και ως πρόταση για συνεργασία ΝΔ - ΠΑΣΟΚ.
Ο σοβαρότερος λόγος της αδυναμίας της παρούσας κυβέρνησης αλλά και του εγχώριου πολιτικού συστήματος εν γένει να αντιδράσουν με σοβαρότητα στην κοινωνική αναταραχή των τελευταίων ημερών είναι η αδυναμία τους να κατανοήσουν το χαρακτήρα, τα αίτια, το βάθος και κατ' επέκταση τη σημασία της κρίσης.
Είναι χαρακτηριστικό ότι χρειάστηκαν δέκα ημέρες από το ξέσπασμα της εξέγερσης προτού η κυβέρνηση Καραμανλή καταφέρει να διαχωρίσει την τυφλή βία των κουκουλοφόρων από την κοινωνική διαμαρτυρία των μαθητών και των φοιτητών και να αναγνωρίσει -αν και σε ρητορικό μόνο επίπεδο- τις αυτονόητες πολιτικές της ευθύνες για τα σκάνδαλα.
Όσο για την αντιπολίτευση και τα αριστερά κόμματα, αρκέστηκαν να υιοθετήσουν, ρητά ή άρρητα, τη φράση του Μάο (Mao) «μεγάλη αναταραχή, υπέροχη κατάσταση».
Η μελέτη του παρελθόντος μπορεί να γίνει, ωστόσο, σε ένα βαθμό οδηγός για το μέλλον -τουλάχιστον ως προς την κατανόηση των σύγχρονων προβλημάτων. Η σημερινή κατάσταση θυμίζει σε πολλά σημεία την πολυεπίπεδη κρίση που βίωναν το ελληνικό κράτος και η ελληνική κοινωνία στο τέλος του 19ου αιώνα ως την πρώτη δεκαετία του 20ού.
Μετά τον εκσυγχρονισμό, το πολιτικό βάλτωμα
Επρόκειτο για μία εποχή-μεταίχμιο από κάθε άποψη. Όπως και σήμερα, έτσι και τότε, της κρίσης είχε προηγηθεί μια εντόνως δημιουργική περίοδος ανάπτυξης, που χαρακτηρίστηκε από το εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα του Χαρίλαου Τρικούπη, ο οποίος κυβέρνησε τη χώρα από το 1882 ως το 1895, με μικρά διαλείμματα. Το εκσυγχρονιστικό του σχέδιο είχε οδηγήσει σε μια συθέμελη αλλαγή σε επίπεδο:
πολιτικό (αρχή της δεδηλωμένης, δημοκρατική σταθερότητα, αποδυνάμωση των πελατειακών πρακτικών των κομμάτων),
θεσμικό (μεταρρυθμίσεις στο δημόσιο τομέα και στο στρατό),
κοινωνικό (ανάδυση ενός είδους αστικής τάξης) και
οικονομικό (υποδομές, μεγάλα αναπτυξιακά έργα).
Ήταν η εποχή της ενίσχυσης του εγχώριου χρηματοπιστωτικού και εφοπλιστικού κεφαλαίου, με την ελληνόκτητη ναυτιλία να εισέρχεται έκτοτε στο κλαμπ των μεγαλύτερων ναυτιλιακών δυνάμεων παγκοσμίως (και σήμερα βρίσκεται πλέον στην κορυφή). Η γιγαντιαία αναμόρφωση της χώρας που στηρίχτηκε στον αμετροεπή εξωτερικό και δημόσιο δανεισμό άφησε, ωστόσο, την οικονομία χρεοκοπημένη μετά την πτώχευση του 1893 (βλ., τηρουμένων των αναλογιών, την εικόνα των σημερινών δημόσιων οικονομικών μεσούσης της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης).
Παράλληλα, όπως συμβαίνει συχνά σε τέτοιες διαδικασίες μετάβασης στο καπιταλιστικό σύστημα, οι «χαμένοι» του εκσυγχρονισμού (μικροαστική και εργατική τάξη στις πόλεις, αγροτικός κόσμος στην ύπαιθρο) αποτέλεσαν τους κατεξοχήν εκφραστές της κοινωνικής δυσαρέσκειας (που εκδηλώθηκε με συγκρουσιακό πνεύμα μέσα από διάφορες αφορμές, π.χ., Ευαγγελικά, Κιλελέρ κ. ά.), καθώς και την κύρια εκλογική βάση των λαϊκιστικών πολιτικών δυνάμεων της αντιπολίτευσης (Δηλιγιάννης κ.ά.). Το πολιτικό σύστημα που οικοδομήθηκε πάνω στα συντρίμμια του εκσυγχρονισμού δεν μπορούσε παρά να είναι ασταθές και αναξιόπιστο (15 κυβερνήσεις από το 1895 ως το 1909), όπως προβληματική ήταν και η μεγάλη επιρροή του θρόνου στην πολιτική ζωή.
Όταν η εκκλησία και οι εθνικιστές καθόριζαν την πολιτική
Το ακόμη πιο επικίνδυνο ήταν ότι στην αναζήτηση διεξόδου το πολιτικό σύστημα επένδυσε εντόνως στον εθνικισμό (βλ. αντιστοίχως την περίοδο του αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, τη δεκαετία του 1990, οπότε και είχαμε έξαρση του εθνικιστικού φαινομένου), αφήνοντας τις διάφορες πατριωτικές μυστικές εταιρείες και την εκκλησία να καθορίζουν τη ρητορική και άλλες κρίσιμες παραμέτρους της λεγόμενης «μεγάλης ιδέας» («την απελευθέρωση των αλύτρωτων πληθυσμών»), για την πραγμάτωση της οποίας, όμως, το ελληνικό κράτος ήταν ακόμη απροετοίμαστο. Ως αποτέλεσμα, η χώρα σύρθηκε το 1897 -με τυχοδιωκτικό τρόπο- σε μια πολεμική αναμέτρηση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αναμέτρηση που θα μπορούσε να είχε καταλήξει σε μεγαλύτερη καταστροφή αν δεν επενέβαιναν οι μεγάλες δυνάμεις.
'Αλλωστε, στον τομέα της εξωτερικής της πολιτικής, όπως και τώρα (Σκοπιανό, Κυπριακό, Μεσανατολικό, Καύκασος) έτσι και τότε, η χώρα βρισκόταν επίσης ενώπιον μεγάλων προκλήσεων.
Το γεωπολιτικό παιχνίδι που παιζόταν γύρω από το μακεδονικό πρόβλημα (που ήταν μέρος του «ανατολικού ζητήματος») ενέπλεκε στα γρανάζια του όλες τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, Γερμανία, Οθωμανική Αυτοκρατορία) αλλά και τα νεοπαγή κράτη της Βαλκανικής (Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία) -της περιοχής εκείνης που έμελλε άλλωστε να δώσει την αφορμή για το ξέσπασμα του μεγάλου πολέμου στην Ευρώπη το 1914.
Εκτός συστήματος η λύση διεξόδου από την κρίση
Τη λύση σε αυτό το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό αδιέξοδο είχε παράσχει τότε ο στρατός με το κίνημα στο Γουδή, τον Aύγουστο του 1909, το οποίο έτυχε (όχι φυσικά χωρίς επιμέρους διαφωνίες και ενστάσεις) της στήριξης των μεσοστρωμάτων των πόλεων και της ελληνικής αστικής τάξης, που έβλεπε να απειλούνται ευθέως οι κατακτήσεις της στην τρικουπική περίοδο.
Το κίνημα ήρθε, συνεπώς, ως επακόλουθο της αδυναμίας του πολιτικού συστήματος να μεταρρυθμιστεί εκ των έσω. Το επίπεδο του πολιτικού προσωπικού είχε σημειώσει μεγάλη πτώση, ενώ οι εφεδρείες του πολιτικού συστήματος (όπως είχε συμβεί με την εμφάνιση του Τρικούπη εν μέσω της πολιτικής κρίσης τη δεκαετία του 1870) ήταν αναξιόπιστες (εδώ και πάλι μπορεί κανείς να εντοπίσει αναλογίες με το 1996, όταν η «λύση Σημίτη» αποτέλεσε μια εσωτερική μεταρρύθμιση της τότε κυβερνώσας παράταξης, με επιπτώσεις σε όλο το πολιτικό σύστημα).
Για να αποφευχθούν επικίνδυνες αναγωγές στο σήμερα, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι ο «στρατιωτικός σύνδεσμος», που ηγήθηκε του κινήματος, συνιστούσε σε εκείνη τη φάση δύναμη κοινωνικού εκσυγχρονισμού, διεκδικώντας την εξυγίανση της πολιτικής ζωής, ενώ είχε επηρεαστεί από το αντίστοιχο φιλελεύθερο κίνημα των νεότουρκων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία λίγο νωρίτερα, το 1908.
Με δεδομένη, λοιπόν, την απουσία εναλλακτικών πολιτικών λύσεων και καθώς το κίνημα δεν είχε δικτατορικές βλέψεις, στράφηκε σε ένα άφθαρτο πρόσωπο που δεν ανήκε σε κανένα πολιτικό «τζάκι» και δρούσε πολιτικά εκτός των ορίων του ελληνικού κράτους: στον 45χρονο Ελευθέριο Βενιζέλο, που ως υπουργός δικαιοσύνης και εξωτερικών της αυτόνομης κυβέρνησης της Κρήτης είχε συνδέσει το όνομά του με την εναντίωσή του στην απολυταρχική διακυβέρνηση του αρμοστή πρίγκιπα Γεωργίου και με την εξέγερση του 1905.
Αν ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το «κόμμα των φιλελευθέρων» έτυχαν αμέσως ευρύτατης κοινωνικής αποδοχής (στις εκλογές του 1910 εξέλεξε 307 βουλευτές σε σύνολο 362, ενώ η Βουλή ανανεώθηκε κατά τα 2/3), ήταν διότι προσωποποιούσαν την αναγκαία αλλαγή «παραδείγματος» στα ελληνικά πολιτικά πράγματα.
Πέρα από τη χαρισματική προσωπικότητα του ανδρός, στόχος των φιλελευθέρων ήταν σε πολιτικό επίπεδο να εκφράσουν τα δυναμικά εκείνα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, που επί μία δεκαπενταετία είχαν μείνει πολιτικά ανέστια και χωρίς όραμα για το μέλλον.
Οι πολιτικά ανέστιες κοινωνικές δυνάμεις
Θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον να αναζητήσει κανείς σήμερα τις κοινωνικές εκείνες δυνάμεις που εντοπίζονται ιδίως στα ανώτερα μεσαία στρώματα (γύρω στο 20% του πληθυσμού), τα οποία θα μπορούσαν εν δυνάμει να ηγηθούν:
κατά της κομματοκρατίας και της γενικευμένης ανομίας και διαφθοράς σε όλα τα επίπεδα,
υπέρ της εγκαθίδρυσης ενός πολιτικού συστήματος με θεσμικά αντίβαρα (checks and balances) που να περιορίζουν την παντοδυναμία του εκάστοτε πρωθυπουργού και να αναδεικνύουν την ισχύ του βουλευτή, εντέλει
υπέρ του εκσυγχρονισμού των θεσμών και της αποκατάστασης των κοινωνικών δεσμών και της κοινωνικής ευθύνης.
Η παρέμβασή τους θα μπορούσε να καταστεί ηγεμονική και να κινητοποιήσει και άλλα τμήματα της κοινωνίας. Μόνο που για να γίνουν όλα αυτά, θα απαιτούνταν η εμφάνιση εκείνης της εντελώς καινοτόμου πολιτικής δύναμης, που θα μετέτρεπε τα κοινωνικά αυτά αιτούμενα σε πολιτική πρόταση εξουσίας και όχι απλής διαμαρτυρίας.
Μία από τις οργανικές θέσεις δενδροκηπουρών στα εξωτερικά συνεργεία του δήμου Κηφισιάς θα καταλάβει, εφόσον βέβαια αποδεχτεί το διορισμό, ο Αντώνης Νικοπολίδης.
Ο γκολκίπερ του Ολυμπιακού, κάνοντας χρήση των δικαιωμάτων του ως πρωταθλητής Ευρώπης το 2004 με την εθνική Ελλάδος, υπέβαλε αίτημα στη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού, προκειμένου να διοριστεί στο δημόσιο και συγκεκριμένα, όπως ο ίδιος επιθυμούσε, στο δήμο Κηφισιάς.
Το αίτημα υποβλήθηκε τo 2005, όταν ήταν ακόμη σε ισχύ ο αθλητικός νόμος του 1999 που προέβλεπε ανάλογα προνόμια για τους Πρωταθλητές Ευρώπης. Ο νόμος βέβαια άλλαξε μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου και πλέον δικαίωμα διορισμού στο δημόσιο έχουν μόνο Ολυμπιονίκες και Παγκόσμιοι Πρωταθλητές.
Όντας απόφοιτος Τεχνικού Επαγγελματικού Λυκείου, ο Αντώνης Νικοπολίδης διορίστηκε σε θέση ΔΕ δενδροκηπουρού, καθώς αυτή ήταν η μοναδική οργανική θέση στο δήμο, που ήταν κενή για τεχνίτες Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.
Η Κοινή Υπουργική Απόφαση για το διορισμό του Αντώνη Νικοπολίδη δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 11 Δεκεμβρίου 2008 και κοινοποιήθηκε στον γκολκίπερ εχθές.
Ο δήμαρχος Κηφισιάς, Νίκος Χιωτάκης, θα μιλήσει τηλεφωνικά με το νεοδιορισθέντα τη Δευτέρα, προκειμένου να τον ρωτήσει εάν επιθυμεί τελικά να αναλάβει καθήκοντα ή όχι. Βέβαια, ο Αντώνης θα έχει περιθώριο δύο μηνών για να πάρει την τελική του απόφαση.
«Εάν αποδεχτεί την πρόσκληση θα δουλέψει κανονικά στον κλάδο τον οποίο έχει διοριστεί», δηλώνει στη zougla.gr ο κ. Χιωτάκης.
Το θέμα βέβαια είναι εάν οι αυξημένες υποχρεώσεις του Ολυμπιακού στα ελληνικά και ευρωπαϊκά γήπεδα, θα επιτρέψουν στον Αντώνη Νικοπολίδη να είναι συνεπής στο αυστηρό ωράριο των δενδροκηπουρών, που είναι από τις 7:00 το πρωί μέχρι τις 15:00 το μεσημέρι.
Όσο για τις απολαβές του τερματοφύλακα του Ολυμπιακού από τη θέση του στο δήμο Κηφισιάς, αυτές δε θα υπερβαίνουν κατά πολύ τα 1.000 ευρώ.
Από την πλευρά του ο τερματοφύλακας του Ολυμπιακού ξεκαθάρισε:
"Σχετικά με το θέμα που προέκυψε και αφορά το διορισμό μου στο δημόσιο, θα ήθελα να διευκρινίσω τα εξής:
Το κράτος δίνει αυτό το δικαίωμα, βάσει νόμου, σε αθλητές σημαντικών διακρίσεων (στη δική μου περίπτωση μετά την κατάκτηση του Euro 2004). Το 2005 έκανα χρήση του δικαιώματός μου, όπως και πολλοί άλλοι συνάδελφοί μου, και χθες δημοσιοποιήθηκε η είδηση του διορισμού μου.
Το να σχολιάζει ο καθένας, με υποτιμητικό κατά τη γνώμη μου τρόπο, το γεγονός ότι έκανα χρήση ενός δικαιώματος που δίνει η Πολιτεία, χωρίς εγώ να έχω απαντήσει εάν θα κάνω αποδεκτό τον διορισμό, είναι τουλάχιστον άδικο.
Με βάση το σχετικό νόμο, έχω δικαίωμα να απαντήσω, θετικά ή αρνητικά, μέσα σε διάστημα δύο μηνών και θα το κάνω όταν εγώ κρίνω, γνωστοποιώντας παράλληλα και τους λόγους της απόφασής μου αυτή".
Κατατέθηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων με τίτλο «πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση κατόχων απολυτηρίου Επαγγελματικού Λυκείου και άλλες διατάξεις».
Μεταξύ άλλων προβλέπεται ότι η εισαγωγή των κατόχων απολυτηρίου ημερησίου ΕΠΑΛ στα ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι δυνατή μετά τη συμμετοχή τους σε πανελλαδικές εξετάσεις, για τη διεκδίκηση των ίδιων θέσεων με τους υποψηφίους που εξετάζονται πανελλαδικά το ίδιο έτος σε μαθήματα της τελευταίας τάξης του ημερήσιου Γενικού Λυκείου. Οι υποψήφιοι εξετάζονται σε μαθήματα γενικής παιδείας και ειδικότητας και σε ίσο αριθμό με τα εξεταζόμενα για τους αποφοίτους του Γενικού Λυκείου. Στα μαθήματα γενικής παιδείας εξετάζονται σε κοινά θέματα με τους υποψηφίους του Γενικού Λυκείου.
Επίσης, η εισαγωγή των κατόχων απολυτηρίου ημερησίου ΕΠΑΛ σε σχολές και τμήματα των Πανεπιστημίων και των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΤΕΙ), γνωστικών αντικειμένων αντίστοιχων ή συναφών με τα γνωστικά αντικείμενα των ειδικοτήτων των ΕΠΑΛ, της Ανώτατης Σχολής Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (ΑΣΠΑΙΤΕ), των Ανώτερων Σχολών Τουριστικής Εκπαίδευσης (ΑΣΤΕ), των Στρατιωτικών Σχολών Υπαξιωματικών των Ενόπλων Δυνάμεων, της Σχολής Αστυφυλάκων, των Σχολών της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού, γίνεται μετά τη συμμετοχή τους σε ειδικές πανελλαδικές εξετάσεις, σε ποσοστό θέσεων επί του αριθμού εισακτέων για τις ανωτέρω σχολές, όπως ορίζεται κάθε φορά, με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και του συναρμοδίου, κατά περίπτωση, υπουργού.
Οι θέσεις της περίπτωσης αυτής, που τυχόν δεν πληρώνονται, μεταφέρονται και προστίθενται στις θέσεις των υποψηφίων της ανωτέρω περίπτωσης α'. Οι υποψήφιοι εξετάζονται σε μαθήματα γενικής παιδείας και ειδικότητας, στα δε μαθήματα ειδικότητας η εξέταση γίνεται σε κοινά θέματα με τους υποψηφίους της ανωτέρω περίπτωσης α'.
Στη βοήθεια των τραπεζών ετοιμάζεται να καταφύγει το ελληνικό δημόσιο προκειμένου να καλύψει τον αναγκαίο δανεισμό του Ιανουαρίου. Μέσα στο πρώτο 15μερο του Ιανουαρίου το δημόσιο θα πρέπει να προχωρήσει σε εκδόσεις χρέους, οι οποίες λόγω των δυσμενών συνθηκών διεθνώς και των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας ειδικότερα, θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο να καλυφθούν από το εξωτερικό.
Την κατάσταση δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο το γεγονός ότι το ίδιο διάστημα, έχουν προγραμματίσει εκδόσεις και οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που σημαίνει ότι οι αγοραστές για τα ελληνικά 10ετή ομόλογα θα είναι λιγότεροι και το κόστος υψηλότερο για τον εκδότη καθώς πληθαίνουν οι φωνές στην Ευρώπη που θεωρούν ότι η Ελλάδα είναι ο ασθενής κρίκος της ευρωζώνης, υπερχρεωμένη και με ανάγκες δανεισμού για το 2009 που εκτιμάται πως θα φθάσουν τα 55 δισ. ευρώ.
Το πρόβλημα αυτό οξύνεται λόγω της σοβαρής πολιτικής αβεβαιότητας και του αρνητικού κλίματος που έχει δημιουργήσει η συνεχιζόμενη κοινωνική ένταση των τελευταίων εβδομάδων.
Ηδη η διαφορά στα spread των ελληνικών ομολόγων προσεγγίζει τις 220 μονάδες βάσης από τα γερμανικά 10ετή ομόλογα.
Αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες, το υπουργείο Οικονομικών και η Τράπεζα της Ελλάδος διερευνούν τις δυνατότητες «συνεργασίας» με το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, με στόχο να καλυφθεί η έκδοση του Ιανουαρίου από τις ελληνικές τράπεζες και με χαμηλότερο κόστος.
Σύμφωνα με πληροφορίες εξετάζονται και εναλλακτικά σενάρια αντί για έκδοση 10ετών ομολόγων να καλυφθούν οι άμεσες χρηματοδοτικές ανάγκες με την έκδοση βραχύβιων τίτλων όπως τα παλαιά έντοκα γραμμάτια διάρκειας 12 μηνών ή στην καλύτερη περίπτωση με 5ετή ομόλογα, που ωστόσο έχουν ακόμη πιο αυξημένο κόστος.
Η κάλυψη των αναγκών από το ελληνικό τραπεζικό σύστημα εξυπηρετεί στην παρούσα φάση και τις δύο πλευρές, δηλαδή και το δημόσιο που έτσι δεν διακινδυνεύσει να εκτεθεί ανεπανόρθωτα από μια πιθανή αδυναμία κάλυψης της έκδοσης κάτι που θα καταρράκωνε πλήρως τη χώρα, αλλά και τις τράπεζες οι οποίες θα μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν τους τίτλους ως εγγυήσεις για εξασφάλιση ρευστότητας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Επιπλέον εάν οι ανάγκες δανεισμού του δημοσίου καλυφθούν από την εγχώρια αγορά, το δημόσιο μπορεί να ασκήσει μια πρόσθετη πίεση προς τις τράπεζες για να εξασφαλίσει σχετικά ευνοϊκότερη τιμολόγηση. Η συγκυρία ευνοεί κάτι τέτοιο δεδομένης της μεγάλης μείωσης των επιτοκίων βάσης που εξισορροπεί τα υψηλά επίπεδα των spreads.
Σε κάθε περίπτωση το κόστος θα είναι σημαντικά αυξημένο για το δημόσιο και σύμφωνα με τις πλέον μετριοπαθείς εκτιμήσεις αναμένεται να επιβαρύνει κατά 300 τουλάχιστον εκ. ευρώ το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.
Τα σοβαρότερα προβλήματα αναμένονται γύρω στον Μάρτιο με Απρίλιο, καθώς η ύφεση θα γίνεται ολοένα και πιο ορατή, ενώ ο δανεισμός ακόμη δυσκολότερος.
Αλλωστε η κατακόρυφη αύξηση των spreads καταδεικνύει ότι οι ξένοι αναλυτές έχουν προεξοφλήσει εν πολλοίς τις παραπάνω αδυναμίες, οι οποίες μάλιστα θεωρούν ότι θα κορυφωθούν αν η Ελλάδα εισέλθει μεσούσης της κρίσης σε προεκλογική περίοδο.
Πλησιάζει η ώρα του ανασχηματισμού ο οποίος μπορεί να προηγηθεί των εορτών! Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές ο πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής δεν θα συμπεριλάβει στο νέο σχήμα τους Θ. Ρουσόπουλο & Π. Δούκα ενώ πιέζει τον Γ. Σουφλιά για να αναλάβει υπουργείο-κλειδί.
Ήδη τον ενημέρωσε ότι σπάει το ΥΠΕΧΩΔΕ στα δυο και μάλλον ο Γ. Σουφλιάς κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις θα δεχθεί να μετακινηθεί. Παράλληλα επεσήμαινε ότι στο τηλεφώνημα που είχε με τον πρωθυπουργό του ανακοινώθηκε ότι :
1. Καταργείται η θέση του υφυπουργού Αθλητισμού. Η θέση αυτή θα συγχωνευθεί με το υπουργείο Παιδείας.
2. Δημιουργείται υπερυπουργείο Απασχόλησης και Κοινωνικής Πολιτικής με την Μαρ. Γιαννάκου να είναι το φαβορί για να το αναλάβει.
3. Το ΥΠΕΧΩΔΕ σπάει στα δυο. Το υπουργείο Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων και το υπουργείο Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων.
4. Το υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών θα μετονομασθεί σε υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Υποδομών.
5. Δημιουργείται υπουργείο Προεδρίας, το οποίο θα αναλάβει τις αρμοδιότητες του υπουργείου Επικρατείας αλλά και ορισμένες του υπουργείου Εσωτερικών. Παράλληλα θα είναι το πρώτο σε διαβάθμιση υπουργείο, το οποίο θα συντονίζει το κυβερνητικό έργο.
6. Δημιουργούνται 11 νέες Γραμματείες οι οποίες θα υπάγονται απευθείας στον πρωθυπουργό. Οι 11 αυτές Γραμματείες θα συμπεριλαμβάνουν ανεξάρτητες αρχές, όπως το ΕΣΡ, η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, η Αρχή για την Καταπολέμηση του Μαύρου Χρήματος κλπ.
Μέτρα λιτότητας για τον περιορισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος και κυρίως για τη μείωση του δημοσίου χρέους καλείται και πάλι, από τις αγορές και τους διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς, να πάρει η Ελλάδα εν μέσω κρίσης.
Αυτό διαμηνύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ελληνική κυβέρνηση, προκειμένου να περιορίσει την υπερβολική άνοδο του κόστους δανεισμού της και να αποφύγει το «σενάριο καταστροφής», δηλαδή την προσφυγή στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Αυτό υπαγορεύουν με άγριο, πιεστικό τρόπο και οι πιστωτές της που ανεβάζουν όλο και υψηλότερα το επιτόκιο δανεισμού του Δημοσίου, όπως αποκαλύπτει ο υπεύθυνος αναλυτής για την Ελλάδα της εταιρείας αξιολόγησης Fitch.
Τον Ιανουάριο, με την ανακοίνωση των νέων προβλέψεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα θα βρεθεί, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, και πάλι σε καθεστώς υπερβολικού ελλείμματος, αφού το έλλειμμα του 2008 θα εκτιμάται ότι ξεπέρασε το όριο του 3% (έναντι 2,5% που υποστηρίζει η κυβέρνηση, στον προϋπολογισμό του 2009). Έτσι, θα κληθεί ούτως ή άλλως να εφαρμόσει πρόγραμμα σταθερότητας με σκοπό τη μείωση του ελλείμματος. Λόγω συνθηκών κρίσης, η Κομισιόν θα δώσει μια άνεση χρόνου για την προσαρμογή αυτή, έτσι ώστε η οικονομία να μη βυθιστεί στην ύφεση. Οι αγορές, από την άλλη, δεν δείχνουν καθόλου έτοιμες να περιμένουν.
Το σενάριο του ΔΝΤ
Η μεγάλη άνοδος των επιτοκίων δανεισμού του ελληνικού δημοσίου, που έφτασαν στα δεκαετή ομόλογα στο 2,32% υψηλότερα από τα αντίστοιχα γερμανικά, δηλαδή σε επίπεδα που βρίσκονταν προ της ένταξης της χώρας στην ευρωζώνη (αφού όρος για την ένταξη ήταν η μείωση της διαφοράς αυτής κάτω από το 2%) τροφοδότησε πολλές συζητήσεις και σενάρια για το πώς μπορεί να αντιμετωπίσει η Ελλάδα το πρόβλημα του υπέρογκου κόστους δανεισμού της. Μέχρι πότε θα αντέχει την άνοδο του κόστους και τι θα γίνει αν κάποια στιγμή δεν μπορεί να βρει δανεικά; ήταν τα ερωτήματα.
Στις Βρυξέλλες, αλλά και στην Ουάσιγκτον, έδρα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, σε ανεπίσημο επίπεδο έγιναν συζητήσεις μεταξύ στελεχών των δύο οργανισμών, για το ενδεχόμενο δανεισμού της είτε από τον έναν είτε από τον άλλον, είτε και από τους δύο σε συνδυασμό, όπως έγινε στις περιπτώσεις της Ουγγαρίας και της Λετονίας, των μόνων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που κατέφυγαν στην έσχατη αυτή λύση.
Τυπικά, τέτοια δυνατότητα δεν προβλέπεται. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την κ. Μιράντα Ξαφά, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΔΝΤ, «η Ελλάδα, ως μέλος της ευρωζώνης, δεν έχει πρόσβαση στον μηχανισμό διευκόλυνσης του ισοζυγίου πληρωμών του Ταμείου», αφού δεν αντιμετωπίζει συναλλαγματικό πρόβλημα, όπως αντιμετώπισε π.χ. η Ουγγαρία και η Λετονία. Βεβαίως, σε περίπτωση δυσκολίας αναχρηματοδότησης του χρέους της, θα μπορούσε ενδεχομένως να αναζητηθεί άλλος μηχανισμός στήριξης της ελληνικής οικονομίας μέσω του ΔΝΤ, αλλά η κ. Ξαφά θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν θα θελήσει πολιτικά να οδηγήσει σε αυτήν τη λύση ένα μέλος της οικογένειας του ευρώ.
Σημειώνεται ότι το 1994 η Κομισιόν είχε υποδείξει στην ελληνική κυβέρνηση να δανειστεί από το ΔΝΤ, αλλά η τελευταία αντιστάθηκε και υπέβαλε αντ΄ αυτού ένα Πρόγραμμα Σταθερότητας, προκειμένου να πείσει για την αποφασιστικότητά της να μειώσει το έλλειμμα.
Ανησυχούν οι Βρυξέλλες
Ένα αξιόπιστο Πρόγραμμα Σταθερότητας για τη μείωση του ελλείμματος και του χρέους και παράλληλα μεταρρυθμίσεων για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας ζητούν και τώρα οι Βρυξέλλες από την Αθήνα.
Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά υψηλόβαθμο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «η Ελλάδα δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει άμεσο πρόβλημα δανεισμού, αλλά μας ανησυχεί η αύξηση του κόστους του δανεισμού της, που επιβαρύνει το έλλειμμα». «Οι αγορές δεν λένε δεν σας δανείζουμε», συνεχίζει ο ίδιος, εξηγώντας ότι τα ομόλογα χωρών του ευρώ μπορούν να απορροφηθούν πιο εύκολα από άλλων χωρών, όπως της Ουγγαρίας. Όμως, το κόστος μπορεί να ανέβει πολύ υψηλά. «Αυτό που απαιτείται ειναι μια αξιόπιστη πολιτική για να δανείσουν με χαμηλότερο κόστος». Όσο για το ακραίο σενάριο του δανεισμού από το ΔΝΤ, λέει χαρακτηριστικά ότι «πολιτικά δεν τίθεται τέτοιο θέμα».
Αφήνει να εννοηθεί ότι αν χρειαστεί, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αναζητήσει άλλο τρόπο να στηρίξει την Ελλάδα, έστω κι αν τυπικά δεν προβλέπεται δυνατότητα δανειοδότησής της, ως μέλους της ευρωζώνης.
Το επικρατέστερο σενάριο
Μπορεί το σενάριο του ΔΝΤ να δείχνει λιγότερο πιθανό (αν και υπάρχουν αναλυτές που του δίνουν πιθανότητες έως και 30%), αλλά το επικρατέστερο σενάριο δεν ειναι καθόλου ευχάριστο: Προβλέπει συνέχιση της ανόδου του κόστους δανεισμού, άγνωστο μέχρι πού. Όπως λέει τραπεζική πηγή, στελέχη που μέχρι πρότινος μπορούσαν να εκτιμήσουν με ακρίβεια δεκάτου το επιτόκιο μιας έκδοσης, σηκώνουν τώρα τα χέρια ψηλά και λένε ότι αδυνατούν να τιμολογήσουν.
«Δεν έχουμε δει τον πάτο του βαρελιού», λένε πηγές της Τραπέζης της Ελλάδος, επισημαίνοντας ότι το επόμενο διάστημα όλες οι χώρες της Ένωσης θα βγουν στην αγορά αναζητώντας κεφάλαια για να χρηματοδοτήσουν προγράμματά τους για τη στήριξη των οικονομιών τους και των τραπεζών τους, που συνολικά ανέρχονται στο πρωτοφανές ποσό των 2,1 τρισ. ευρώ, ήτοι στο 17% του κοινοτικού ΑΕΠ. «Όταν η ζήτηση είναι μεγάλη, οι όροι του δανεισμού επιδεινώνονται», σημειώνουν οι ίδιες πηγές. Η κρίση προκαλεί αποστροφή για τον κίνδυνο, λένε στις αγορές και αυτό είναι που πληρώνει η Ελλάδα. Το κόστος είναι ίσως υπερβολικό, αλλά δεν θα το πλήρωνε αν δεν είχε δώσει λαβή με την αναξιόπιστη δημοσιονομική πολιτική της (κάθε φορά που έρχεται στην Ελλάδα η Εurostat, αλλάζει το έλλειμμα, λένε χαρακτηριστικά) και με την εκτίναξη του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών στο 15% του ΑΕΠ της.
Πλησιάζει η ώρα του ανασχηματισμού ο οποίος μπορεί να προηγηθεί των εορτών! Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές ο πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής δεν θα συμπεριλάβει στο νέο σχήμα τους Θ. Ρουσόπουλο & Π. Δούκα ενώ πιέζει τον Γ. Σουφλιά για να αναλάβει υπουργείο-κλειδί.