12 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ
τoυ Θάνου Π. Ντόκου*
Το σημερινό διεθνές περιβάλλον χαρακτηρίζεται -περισσότερο από κάθε άλλη εποχή στην ιστορία της ανθρωπότητας- από έντονα φαινόμενα αστάθειας, ρευστότητας, υψηλής (σε ορισμένους τουλάχιστον τομείς) αλληλεξάρτησης και εύθραυστων ισορροπιών. Σημαντική είναι εξάλλου και η συνεργασμική φύση τάσεων και εξελίξεων, αλλά και η πολυπλοκότητα του διεθνούς συστήματος.
Οι πρόσφατες καταστροφικές φωτιές στη ΒΑ Αττική έδειξαν ότι το πάθημα του 2007 στην Πελοπόννησο δεν έγινε μάθημα για τον κρατικό μηχανισμό.
Άτομα, εταιρείες και οργανισμοί, αλλά κυρίως τα κράτη προσπαθούν να σχεδιάσουν τη στρατηγική τους με τρόπο που θα αξιοποιεί στον μέγιστο δυνατό βαθμό τους διαθέσιμους συντελεστές εθνικής ισχύος (οικονομία, διπλωματία, ένοπλες δυνάμεις, τεχνολογική και επιστημονική βάση, κοινότητες αποδήμων) προκειμένου να προασπίσουν την εθνική τους ασφάλεια, να προωθήσουν τα εθνικά τους συμφέροντα και κυρίως να κατοχυρώσουν την προσωπική ασφάλεια, την ελευθερία και την ευημερία των πολιτών τους. Θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να επιχειρήσουμε να εκτιμήσουμε τη σχετική προσπάθεια της χώρας μας όσον αφορά την αξιοποίηση των συντελεστών εθνικής ισχύος, αλλά και ορισμένες άλλες «εθνικές ικανότητες» ή προβλήματα σε τομείς υψηλής σπουδαιότητας:
Διπλωματία - ανοικτά μέτωπα εξωτερικής πολιτικής: Δεν διαφαίνονται άμεσες προοπτικές για ουσιαστική πρόοδο στα διμερή ζητήματα με την Τουρκία. Ανασχετικούς παράγοντες αποτελούν η ρευστή πολιτική κατάσταση και οι ευαίσθητες ισορροπίες στο εσωτερικό της Τουρκίας, η απουσία ορατού «ευρωπαϊκού οφέλους» για την Άγκυρα και οι αναμενόμενες δυσχέρειες αποδοχής από τον ελληνικό πολιτικό κόσμο (εν πολλοίς λόγω περιορισμένης γνώσης των θεμάτων) και της κοινής γνώμης (λόγω ελλιπούς ή λανθασμένης ενημέρωσης) μιας λύσης που θα κινείται στη λογική του αμοιβαίου (αλλά όχι υποχρεωτικά ισόρροπου) συμβιβασμού. Προβληματισμό προκαλεί και η εμφανής γεωστρατηγική αναβάθμιση της Τουρκίας το τελευταίο διάστημα. Αναζητείται επειγόντως «Σχέδιο Β» που θα συμπληρώσει την τρέχουσα στρατηγική μας για ομαλοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων μέσω του εξευρωπαϊσμού της Τουρκίας.
Το ζήτημα της ονομασίας της πΓΔΜ παραμένει άλυτο. Βασικές επιδιώξεις μας είναι μια λύση που θα αποτρέπει αλυτρωτικές δραστηριότητες μέσω της διαφοροποίησης της ονομασίας της πΓΔΜ από την ελληνική Μακεδονία (επιδίωξη που θα διευκολυνθεί τα μάλλα από τη μελλοντική ένταξη των Σκοπίων στην Ε.Ε.) και η αποφυγή διπλωματικής ήττας. Ενώ οι ελληνικοί διαπραγματευτικοί στόχοι δεν είναι πλέον μαξιμαλιστικοί, η ηγεσία της γειτονικής χώρας δεν δείχνει -προς το παρόν- διατεθειμένη να προχωρήσει σε έναν αξιοπρεπή συμβιβασμό. Αλλά κυρίως χρειαζόμαστε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για τον ρόλο μας στην ευρύτερη περιοχή (αυτόνομα ή στο πλαίσιο της Ε.Ε.), χωρίς ευχολόγια αλλά με συγκεκριμένες ενέργειες. Χρήσιμη -υπό προϋποθέσεις- για τον διεθνή ρόλο της χώρας μπορεί να αποδειχθεί η σύσφιγξη των ελληνορωσικών σχέσεων και η ενεργός παρουσία της χώρας μας στο «παιχνίδι της ενέργειας».
Διεθνής εικόνα της χώρας: Έχουμε σε μεγάλο βαθμό αλλάξει την εικόνα μας ως «μαύρου προβάτου» (στην Ε.Ε.) και «χώρας-αστερίσκου» (στο ΝΑΤΟ), που μας απέφερε η υπερήφανη εξωτερική πολιτική της δεκαετίας του 1980, αλλά η διαμάχη σχετικά με την ονομασία του βόρειου γείτονά μας έχει οδηγήσει σε κατασπατάληση του διπλωματικού κεφαλαίου της χώρας και δυσχέρεια χάραξης βαλκανικής πολιτικής, ενώ η απουσία μας από τη συζήτηση για το μέλλον της Ε.Ε., τα σοβαρά οικονομικά προβλήματα, αλλά και το πλήγμα στην εικόνα της χώρας από τα γεγονότα του Δεκεμβρίου 2008 έχουν μειώσει το ειδικό βάρος και την επιρροή της Ελλάδας στη διεθνή σκηνή. Οι φιλότιμες προσπάθειες της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Εξωτερικών στο ζήτημα αυτό δεν αρκούν για να αντιστρέψουν το κλίμα.
Στρατιωτική ισχύς: Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις (Ε.Δ.) λειτουργούν πιο αποτελεσματικά από τον μέσο όρο του κρατικού μηχανισμού. Βεβαίως υπάρχουν προβλήματα αξιοκρατικής εκμετάλλευσης του ανθρώπινου δυναμικού, ενώ επείγει η λήψη και η υλοποίηση αποφάσεων σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η στρατιωτική θητεία, η εκπαίδευση και η επιμόρφωση των στελεχών των Ε.Δ., η εκμετάλλευση νέων τεχνολογιών, το κλείσιμο μονάδων και στρατοπέδων, η αύξηση της διακλαδικότητας, ο εξορθολογισμός των εξοπλιστικών προγραμμάτων κ.ά.
Παιδεία: Παρά τις άοκνες προσπάθειες διαδοχικών κυβερνήσεων, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, σε όλες τις βαθμίδες εξακολουθεί να παράγει και εγγράμματους αποφοίτους. Ουδείς γνωρίζει για πόσο καιρό ακόμη.
Οικονομία - ανταγωνιστικότητα: Οι πρόσφατες εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή της Τράπεζας της Ελλάδας περιγράφουν με μάλλον μελανά χρώματα την κατάσταση: υπερκατανάλωση και υπερδανεισμός, χαμηλή παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα, άμεση ανάγκη για διαθρωτικές αλλαγές. Στα θετικά καταγράφεται η σχετική εξωστρέφεια της ελληνικής οικονομίας, με επενδύσεις στα Βαλκάνια και την Τουρκία, ενώ σωτήρια αποδεικνύεται η συμμετοχή της χώρας μας στην Ευρωζώνη.
Έρευνα και τεχνολογία: Οι σχετικές δαπάνες φθάνουν το 0,56% του ΑΕΠ, ποσοστό υποπολλαπλάσιο των περισσότερων εταίρων μας στην Ε.Ε. Δεν μας λείπουν οι υψηλού επιπέδου επιστήμονες, αλλά η περιορισμένη χρηματοδότηση της έρευνας υποχρεώνει πολλούς να αναζητήσουν καλύτερη τύχη στο εξωτερικό.
Φυσικοί πόροι: Οι βασικές πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας είναι ο τουρισμός και η ναυτιλία. Η δεύτερη πλήττεται από την παγκόσμια οικονομική κρίση, αλλά φυσιολογικά θα ανακάμψει, ενώ στον τουρισμό (όπως άλλωστε και στον αγροτικό τομέα), δεν φαίνεται να υπάρχει μεσομακροπρόθεσμος σχεδιασμός που να λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής (άνοδος μέσης θερμοκρασίας, μείωση υδάτινων πόρων, ερημοποίηση) και να φιλοδοξεί να μετατρέψει την Ελλάδα σε τουριστικό προορισμό για επισκέπτες μέσου και υψηλού οικονομικού επιπέδου.
Περιβάλλον - ποιότητα ζωής: Η Ελλάδα εξακολουθεί να πρωτοτυπεί μη ιδρύοντας υπουργείο Περιβάλλοντος και κατατάσσεται σε πολύ χαμηλή θέση μέσα στην Ε.Ε. σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα, η πλειονότητα των πολιτών στερείται περιβαλλοντικής συνείδησης, ενώ μια χώρα με τεράστια δυνητικά αποθέματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ηλιακή, αιολική, γεωθερμία) αδρανεί ανησυχητικά όσον αφορά την εκμετάλλευσή τους.
Δημογραφικό - μετανάστευση: Δεν διαφαίνεται μια συγκεκριμένη πολιτική αντιμετώπιση των συνεπειών του δημογραφικού προβλήματος (υπογεννητικότητα και συνακόλουθη γήρανση του πληθυσμού) για την οικονομία, την εθνική ασφάλεια και την ελληνική κοινωνία γενικότερα. Παράλληλα, υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός νόμιμων και παράνομων μεταναστών στην Ελλάδα. Πρέπει να αντιμετωπιστούν ως απειλή ή -υπό προϋποθέσεις- ως μέσο δημογραφικής ανανέωσης; Αποτελεί η ενσωμάτωση των μεταναστών δεύτερης γενιάς εφικτό στόχο; Πώς θα αποτραπεί ο κίνδυνος περιθωριοποίησης μεταναστών δεύτερης γενιάς, που αισθάνονται όσο Έλληνες είναι και οι γηγενείς κάτοικοι αυτής της χώρας; Κρίσιμα ερωτήματα που απαιτούν άμεσες απαντήσεις.
Δημόσια διοίκηση: Χωρίς να μηδενίζει κανείς τις θετικές αλλαγές των τελευταίων ετών (Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών, απλοποίηση κάποιων γραφειοκρατικών διαδικασιών, λειτουργία ανεξάρτητων Αρχών), συνεχίζουν να υπάρχουν σημαντικά προβλήματα όσον αφορά την αποτελεσματική λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, που οφείλονται σε σημαντικό βαθμό στην έλλειψη αξιοκρατικών επιλογών και λογοδοσίας, καθώς και στρεβλής νοοτροπίας.
Διαφθορά: Όπως καταγράφουν οι εκθέσεις διεθνών και εγχώριων οργανισμών, αλλά κυρίως όπως όλοι οι Έλληνες πολίτες γνωρίζουν από προσωπική εμπειρία, το πρόβλημα είναι πολύ σοβαρό, τόσο σε πολιτικό όσο και σε επίπεδο δημόσιας διοίκησης. Ουσιαστικά έχει παγιωθεί μια ανησυχητική νοοτροπία ανοχής ή και αποδοχής της διαφθοράς ως αναπόφευκτου κακού.
Δημόσια τάξη και ασφάλεια: Η ικανότητα μιας χώρας να διαχειρίζεται έκτακτες καταστάσεις έχει μεν υψηλή σημασία για τη δική της εσωτερική ασφάλεια και ευημερία, αλλά αντανακλά και στη διεθνή εικόνα, στο γόητρο και στην ισχύ της. Και ναι μεν οι παραγωγικές διαδικασίες στους τομείς της οικονομίας, της παιδείας, της έρευνας και της ανάπτυξης θα καθορίσουν σε σημαντικό βαθμό την ανάπτυξη κάθε χώρας και την κατανομή ισχύος στο παγκοσμιοποιούμενο πολιτικό και οικονομικό σύστημα, αλλά υπό την προϋπόθεση ότι αυτές οι διαδικασίες λαμβάνουν χώρα σε ένα περιβάλλον σταθερότητας, ασφάλειας και υψηλής ποιότητας ζωής. Η αύξηση της εγκληματικότητας και η εμφάνιση νέων τρομοκρατικών οργανώσεων προκαλούν σοβαρή ανησυχία. Αλλά η κατάλυση του κράτους τον Δεκέμβριο 2008, λόγω λανθασμένων πολιτικών επιλογών στη διαχείριση ενός τραγικού περιστατικού, αποτελεί πρωτοφανές γεγονός για ευρωπαϊκή χώρα. Τα προβλήματα είναι σοβαρά και επείγει η λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του ελλείμματος λογοδοσίας της ΕΛ.ΑΣ., τη βελτίωση της εκπαίδευσης και επιμόρφωσης, τη διοικητική αναδιοργάνωση, την αξιοποίηση της εμπειρίας των Ολυμπιακών Αγώνων για τη διαχείριση κρίσεων και κυρίως για περισσότερη αξιοκρατία. Υπάρχει ανάγκη για αλλαγή νοοτροπίας από την ΕΛ.ΑΣ., απαιτείται όμως και ανάληψη ευθυνών από την κοινωνία σχετικά με το είδος της Αστυνομίας που επιθυμούμε.
Ικανότητα διαχείρισης εκτάκτων καταστάσεων: Μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2007, και με δεδομένο ότι οι μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες πιθανόν θα συμβάλουν στην επανάληψη ανάλογων φαινομένων, θα περίμενε κανείς ότι επιτροπή ειδικών θα αναλάμβανε άμεσα την ανάλυση των σφαλμάτων και των ελλείψεων, των αδυναμιών συντονισμού των εμπλεκόμενων φορέων και θα συνιστούσε μέτρα αντιμετώπισης των προβλημάτων. Φευ! Τον Αύγουστο του 2009 κάηκε και η μισή Αττική.
Στρατηγικοί στόχοι και μηχανισμός μακροπρόθεσμου σχεδιασμού: Είναι σαφές ότι υπάρχει ένα σοβαρό θεσμικό κενό σε επίπεδο υψηλής στρατηγικής. Ακόμη και αν δεχθεί κανείς -υπόθεση εργασίας πιθανόν αμφισβητήσιμη- ότι σε επίπεδο υπουργείων και φορέων λειτουργούν μηχανισμοί στρατηγικού σχεδιασμού, απουσιάζει ο θεσμικός φορέας που θα έπραττε το ίδιο σε εθνικό επίπεδο («να προσπαθεί να δει το δάσος και όχι μεμονωμένα δέντρα»).
Ηγεσία: Σειρά δημοσκοπήσεων κοινής γνώμης, αλλά κυρίως η αδυναμία επίλυσης των σοβαρών προβλημάτων που ταλανίζουν τη χώρα, μάλλον δεν σκιαγραφούν μια ιδιαίτερη θετική εικόνα για τον πολιτικό κόσμο της χώρας. Ευτυχώς υπάρχουν αρκετές εξαιρέσεις στη γενική μετριότητα (όπως «νησίδες αριστείας» υπάρχουν σε όλους τους τομείς), αλλά δεν συνιστούν κρίσιμη μάζα.
Απόδημος ελληνισμός: Σε ελάχιστες περιπτώσεις η Ελλάδα κατάφερε να αξιοποιήσει αποτελεσματικά το ελληνικό λόμπι στις ΗΠΑ. Τα τελευταία χρόνια, η επιρροή και το ειδικό βάρος της ελληνοαμερικανικής κοινότητας παρουσιάζει σχετική μείωση.
Ολοκληρώνοντας αυτή την εξαιρετικά συνοπτική προσπάθεια εκτίμησης της εθνικής ισχύος και καταγραφής των συναφών προβλημάτων, θα πρέπει να σημειωθεί, βεβαίως, ότι στις περισσότερες περιπτώσεις αναφερόμαστε σε διαχρονικές παθογένειες, αν και η συμβολή συγκεκριμένων κυβερνήσεων στη δημιουργία ή στην επιδείνωση εκάστου προβλήματος δεν είναι προφανώς η ίδια.
Η εικόνα που παρουσιάσαμε δεν είναι ιδιαίτερα αισιόδοξη. Ωστόσο αξίζει να θυμόμαστε ότι η Ελλάδα είναι πλέον ανεπτυγμένη χώρα και σύμφωνα με τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ βρίσκεται στη 18η θέση παγκοσμίως (με στοιχεία του 2006). Κανένα από τα προβλήματα που σκιαγραφήσαμε δεν είναι μη αναστρέψιμο. Αλλά ούτε και, με ελάχιστες εξαιρέσεις, άμεσα διορθώσιμο. Χρειάζεται πολιτική και κοινωνική συναίνεση, αδιαφορία για το πολιτικό κόστος, σκληρή δουλειά σε βάθος χρόνου, σωστός προγραμματισμός και αξιοκρατική επιλογή στελεχών.
Είμαστε ικανοί να το κάνουμε; Ασφαλώς. Θα υποχρεωθούμε να το κάνουμε όταν η κατάσταση φθάσει στο απροχώρητο; Βεβαίως, αλλά ίσως είναι αργά για να εξασφαλίσουμε μια καλή «θέση» στον διεθνή συσχετισμό ισχύος.
Είναι πιθανόν να αντιδράσουμε εγκαίρως, έτσι ώστε το μέλλον της χώρας να μην υποστεί ανήκεστο βλάβη; Ελπίζω πως ναι, αλλά φοβάμαι πως όχι.
* Ο Θάνος Π. Ντόκος είναι Γενικός Διευθυντής στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛ.Ι.ΑΜ.Ε.Π.)
Ελαφρύ προβάδισμα με διαφορά μικρότερη των δύο ποσοστιαίων μονάδων έχει η Ντόρα Μπακογιάννη έναντι του Αντ. Σαμαρά, σύμφωνα με δημοσκόπηση της Alco.
Στην τηλεφωνική έρευνα, που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της εφημερίδας "Κόσμος του Επενδυτή", το 35,8% των ερωτηθέντων τάχθηκε υπέρ της τέως υπουργού Εξωτερικών, ενώ την προτίμησή του στο πρόσωπο του Αντ. Σαμαρά εκφράζει το 34%. Ο Δημ. Αβραμόπουλος βρίσκεται στην τρίτη θέση με απόσταση 17 μονάδων από το Μεσσήνιο πολιτικό, ενώ 4ος έρχεται ο Π. Ψωμιάδης με ποσοστό 9,8%. Τα ανωτέρω ποσοστά καταγράφηκαν μεταξύ των ερωτηθέντων που δήλωσαν πως είναι ψηφοφόροι της Ν.Δ. και πως θα συμμετάσχουν στην εσωκομματική διαδικασία.
Στο σύνολο των ψηφοφόρων του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης (ασχέτως, δηλαδή, αν θα μετάσχουν ή όχι στη συγκεκριμένη διαδικασία) η Ντόρα Μπακογιάννη προηγείται με 35,7%, ο Αντ. Σαμαράς περιορίζεται στη δεύτερη θέση με 27,2% και οι Δ. Αβραμόπουλος και Π. Ψωμιάδης συμπληρώνουν την τετράδα με 17,1% και 8,9% αντίστοιχα.
Η δημοσκόπηση διενεργήθηκε στο διάστημα από 20 ως και 22 Οκτωβρίου με δείγμα 1.922 άτομα.
Το νομοσχέδιο για την προστασία των δανειοληπτών θα προστατεύει μόνο εκείνους τους δανειολήπτες που δεν έχουν τη δυνατότητα, λόγω των αποδεδειγμένων εισοδημάτων τους, να το αποπληρώσουν, διευκρίνισε η υπουργός Οικονομίας Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας Λούκα Κατσέλη.
Παρουσιάζοντας τις βασικές κατευθύνσεις των πέντε νομοσχεδίων που προωθεί άμεσα στη Βουλή, τόνισε επίσης ότι σε εξαιρετικές περιπτώσεις και με όρους που θα ορίζονται από Δικαστήριο, θα προβλέπεται ακόμη και απαλλαγή από τα χρέη.
Στο δεύτερο νομοσχέδιο για την προστασία των καταναλωτών από παράνομες και καταχρηστικές πρακτικές των τραπεζών θα θεσπιστεί και θα οριοθετηθεί η αρχή του υπεύθυνου δανεισμού, ενώ θα περιλαμβάνονται και ρυθμίσεις για την προστασία των δανειοληπτών από την υπερχρέωση. Αλλαγές αναμένονται και στον τρόπο λειτουργίας του Τειρεσία.
Στις προτεραιότητες του υπουργείου Οικονομίας είναι επίσης η δημιουργία κέντρου εξυπηρέτησης επιχειρήσεων, η αντιμετώπιση της ακρίβειας και των καρτέλ, καθώς και η κατάργηση των περιττών ειδικών επιτροπών.
«Ελβετικό τυρί» θυμίζει ο εν εξελίξει κρατικός προϋπολογισμός από τις «τρύπες» που συνεχώς αποκαλύπτονται σχετικά με τη δυνατότητα εκτέλεσής του.
Τα στοιχεία στο οκτάμηνο από τον Ιανουάριο έως τον Αύγουστο του 2009 φέρνουν στην επιφάνεια οικονομική υστέρηση 7,5 δισεκατομμυρίων ευρώ
Σε αυτό το χρονικό διάστημα καταγράφεται μείωση των εσόδων κατά 1,5% έναντι του ανεδαφικού -όπως εξελίχθηκε στην πορεία- στόχου για αύξηση 14,7% καθώς και μεγάλη αύξηση των κρατικών δαπανών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών, τα μεγάλα "βαρίδια" στην εκτέλεση του προϋπολογισμού προέρχονται από τις ιδιαιτέρως μειωμένες εισπράξεις του ΦΠΑ, αλλά και από τους φόρους μεταβίβασης ακινήτων και των τελών ταξινόμησης αυτοκινήτων.
Επί της ουσίας, το έλλειμμα του προϋπολογισμού εκτινάχθηκε στο τέλος Αυγούστου στα 20,9 δισεκατομμύρια ευρώ -ή 8,5% του ΑΕΠ.
Ο στόχος ήταν η συγκράτηση του ελλείμματος για το σύνολο του 2009 σε 8,8 δισεκατομμύρια ευρώ αρχικά, και σε 12,7 δισεκατομμύρια ευρώ με βάση το Πρόγραμμα Σταθερότητας του περασμένου Ιανουαρίου.
Οι νέες εξελίξεις, πάντως, έχουν ληφθεί υπόψη από το νέο οικονομικό επιτελείο, για τον προσδιορισμό του ελλείμματος του 2009 στο 12,5% του ΑΕΠ, στο σύνολο του 2009.
Το πρώτο «χαστούκι» για την Ελλάδα μετά τη δημοσιοποίηση των στοιχείων για την εκτίναξη του ελλείμματος στο 12,5% του ΑΕΠ, ήρθε από τον Oίκο Fitch, ο οποίος υποβάθμισε την αξιολόγησή του για την μακροπρόθεσμη πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας σε «Α-» από «A», με αρνητικές προοπτικές.
«Η υποβάθμιση αντανακλά την χθεσινή ανακοίνωση ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ελλάδας το 2009 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 12,5% του ΑΕΠ, πολύ υψηλότερο από τις προηγούμενες εκτιμήσεις της Fitch για 6% και σε σχέση με την επίσημη πρόβλεψη της Ελλάδας για 3,7% στο επικαιροποιημένο Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης τον Ιανουάριο του 2009», αναφέρει ο οίκος, σύμφωνα με το Reuters.
Εξαιρετικά επικριτικός είναι ο Οίκος και σε ό,τι αφορά την -αποδεδειγμένη πλέον- αναξιοπιστία των ελληνικών στοιχείων. Όπως τονίζει η Fitch η έκταση της αναθεώρησης των εκτιμήσεων για την πορεία των δημόσιων οικονομικών φανερώνει αδυναμία και στο σχεδιασμό.
Η Fitch είπε ακόμη ότι πλέον αναμένει το χρέος της Ελλάδας να διαμορφωθεί στο 115% του ΑΕΠ έως το τέλος του 2009, σε επίπεδα υψηλότερα από αυτά που σημειώθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Για το 2020 εκτιμά ότι θα ανέλθει στο 120%.
Σήμερα θα διαβιβάσει το υπουργείο Οικονομικών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα τελικά στοιχεία για το ύψος του ελλείμματος το οποίο, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών Γ. Παπακωνσταντίνου, ξεπερνά το 7% για το 2008 και φθάνει το 12,5% για το 2009. Τον Ιανουάριο θα διαβιβαστεί το αναθεωρημένο πρόγραμμα σταθερότητας και ανάπτυξης. Με βάση όλα τα ανωτέρω, το Συμβούλιο υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών (ECOFIN) θα συζητήσει το Φεβρουάριο ή το Μάρτιο το εάν θα δώσει ένα χρονικό διάστημα προσαρμογής στην Ελλάδα, για τη μείωση του ελλείμματος.
Ο κ. Παπακωνσταντίνου είπε, ότι θα αποστείλει επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το τι πραγματοποιήθηκε και ποια μέτρα ελήφθησαν (αναποτελεσματικά) για τη μείωση του ελλείμματος το τελευταίο εξάμηνο.
Ο υπουργός Οικονομικών κ. Παπακωνσταντίνου ανέφερε επίσης, ότι ενημέρωσε τους ομολόγους του ότι η ύφεση στην Ελλάδα είναι χειρότερη από ότι αναμενόταν και ότι η μείωση του ρυθμού ανάπτυξης το 2009 θα φθάσει το 1,5%.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι όταν μια χώρα βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση θα πρέπει να ενισχύσει την ανάκαμψη. Βοηθάς, είπε χαρακτηριστικά, όσους έχουν μεγάλη ανάγκη, τους νέους να βρουν εργασία και να δοθεί μια νέα αναπτυξιακή δυναμική μέσω νέων επενδύσεων.
Επίσης, ο κ. Παπακωνσταντίνου ενημέρωσε τον επίτροπο αρμόδιο για τις οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις της ΕΕ Χοακίν Αλμούνια, ότι η προηγούμενη κυβέρνηση έδινε στοιχεία τα οποία δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα λόγω χειροτέρευσης της οικονομικής κατάστασης, υποεκτίμησης και κατάρρευσης των εσόδων και εκτόξευσης των δαπανών.
Όσον αφορά το θέμα σχετικά με τη μη καταγραφής ορισμένων μεγεθών, ο κ. Παπακωνσταντίνου είπε, ότι δημιουργείται θέμα αξιοπιστίας και ότι η νέα κυβέρνηση, προχωρά για μια ανεξάρτητα Στατιστική Υπηρεσία που θα κάνει καλά τη δουλειά της, αλλά και θα ελέγχει το υπουργείο Οικονομικών.
Ο κ. Παπακωνσταντίνου δεσμεύτηκε έναντι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ότι η κυβέρνηση θα μειώσει σε μονοψήφιο αριθμό το έλλειμμα, ξεκινώντας από το 2010 ώστε τελικά μετά από τρία-τέσσερα χρόνια να περιοριστεί κάτω του 3%.
Για να πραγματοποιηθεί αυτό, πρόσθεσε, χρειάζονται ανατροπές και ο μέχρι τώρα τρόπος κατάρτισης προϋπολογισμού δεν επιτρέπει την πραγματική αποτίμηση μεγεθών. Δήλωσε ακόμα, ότι θα τεθεί σε διάλογο από την αρχή το φορολογικό σύστημα και ότι μετά το διάλογο αυτό, το πρώτο τρίμηνο του 2010 θα υπάρχει ένα νέο φορολογικό σύστημα. Θα αλλάξει ο τρόπος φορολογίας των φυσικών προσώπων και των επιχειρήσεων και θα γίνουν διαρθρωτικές αλλαγές στο φορολογικό σύστημα.
Αναφερόμενος στο κλίμα που υπήρχε στο Eurogroup και στο ECOFIN, είπε ότι το κλίμα είναι από επιφυλακτικό έως απαξιωτικό για την πορεία της χώρας τα τελευταία χρόνια. Υπάρχει μεγάλη ανησυχία για τα στατιστικά στοιχεία, ενώ ο κ. Αλμούνια έθεσε το θέμα του συνδυασμού της προσαρμογής των δημοσιονομικών με τα μέτρα αναθέρμανσης της οικονομίας. Ο κ. Παπακωνσταντίνου υποστήριξε ότι ο συνδυασμός αυτός είναι απόλυτα συμβατός, διότι ανακατανέμονται και περικόπτονται δαπάνες και προβλέπονται επενδύσεις.
Απαντώντας σε ερωτήσεις ο κ. Παπακωνσταντίνου είπε, ότι δεν αισθάνεται πιεσμένος από τις Βρυξέλλες και ότι η προηγούμενη κυβέρνηση πρέπει να απολογηθεί. Πρόσθεσε δε, ότι αισθάνεται ότι έχουμε μπροστά μας ένα δύσκολο έργο και υπενθύμισε, ότι τα στοιχεία για το έλλειμμα πρώτος τα δημοσιοποίησε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιώργος Προβόπουλος, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για τα πραγματικά - δυστυχώς - στοιχεία.
Η νέα κυβέρνηση θα καταρτίσει νέο προϋπολογισμό και θα διατηρήσει ορισμένα εισπρακτικά μέτρα της προηγούμενης κυβέρνησης, όπως για παράδειγμα την έκτακτη εισφορά για τα σκάφη, τον ΕΤΑΚ για το 2008 και το 2009, ενώ πρόσθεσε ότι υπάρχει ζήτημα με το θέμα της απόσυρσης των αυτοκινήτων και ότι τις επόμενες ημέρες θα ληφθούν ριζικές αποφάσεις.
Για τους ημιυπαίθριους χώρους είπε, ότι θα αντιμετωπιστεί το θέμα διαφορετικά με ριζική αντιμετώπιση. Επίσης είπε, ότι δεν θα υπάρξει κανένας νέος φόρος το 2009, αλλά ότι ήδη υπάρχει ενεργοποίηση των μηχανισμών του υπουργείου για την είσπραξη των φόρων. Το μήνυμα που έχει δοθεί στις εισπρακτικές υπηρεσίες είναι να μπορέσουν με κόσμιο τρόπο να εισπραχθούν όσα πρέπει να εισπραχθούν.
Tέλος, ο κ. Παπακωνσταντίνου υπήρξε κατηγορηματικός στο θέμα της έκτακτης εισφοράς, αφού δήλωσε ότι δεν πρόκειται να εφαρμοστεί για τα επόμενα έτη (σ.σ δεν θα επαναληφθεί η επιβολή της). Τέλος, ο κ. Παπακωνσταντίνου είπε, ότι οι Βρυξέλλες δίνουν περισσότερο βάρος στον περιορισμό των δαπανών.
Δηλώσεις Πεταλωτή
"Οι όροι που μπαίνουν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι, πραγματικά,σφικτοί,δεν έχουν ακόμα εξειδικευτεί, αντιμετωπίσαμε, όμως, μια εξαιρετικά αρνητική αντίδραση εκ μέρους των αρμοδίων της Επιτροπής και από τον κ. Αλμούνια, αλλά και από τον Πρόεδρο της ΕΚΤ Ζ. Κ. Τρισέ", δήλωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Γιώργος Πεταλωτής.
"Κάποιοι πρέπει να ζητήσουν συγγνώμη,στην ελληνική πολιτική ζωή και την κοινωνία, για το τεράστιο έλλειμμα αξιοπιστίας που παρουσίασε αυτές τις μέρες η Ελλάδα προς την Ευρωπαϊκή 'Ενωση", τόνισε ο κ. Πεταλωτής και πρόσθεσε πως η κυβέρνηση παρουσιάζει την πραγματικότητα,όπως την έχει αναδείξει η Τράπεζα της Ελλάδας.
Ακόμα,απαντώντας σε άλλη ερώτηση,ο Γ. Πεταλωτής ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι ο πρώην υπουργός Οικονομίας Γ. Παπαθανασίου, "παρουσίαζε στην ΕΕ στοιχεία που, όπως αποδείχτηκε, δεν ήταν αληθή, με αποτέλεσμα να βρισκόμαστε στη σημερινή κατάσταση".
Επισήμανε δε ο κ. Πεταλωτής ότι "οι δεσμεύσεις που κάναμε προς την κοινωνία, τους απλούς πολίτες και ιδιαίτερα προς τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, θα τηρηθούν στο ακέραιο, με βάση, βέβαια, τις δυνατότητές μας".
Κληθείς να σχολιάσει το έργο του Διοικητή της Τραπέζης Ελλάδος Γιώργου Προβόπουλου τα τελευταία χρόνια,ο κ. Πεταλωτής εξήγησε ότι δεν μπορεί να ασκήσει κριτική στο Διοικητή της κεντρικής τράπεζας και τόνισε ότι η κυβέρνηση δεν έχει κανέναν λόγο να αμφισβητήσει τα στοιχεία της,"τουλάχιστον σε αυτή τη φάση".
Τέλος,ερωτηθείς αν προεκλογικά το ΠΑΣΟΚ είχε πάρει στοιχεία από τον κ. Γ. Προβόπουλο, ο εκπρόσωπος ανέφερε ότι η κυβέρνηση της ΝΔ "μας έφερε εδώ" και πρόσθεσε ότι ως αντιπολίτευση, "προσπαθούσαμε να έχουμε γνώση".
Υψηλόβαθμα στελέχη τις τραπεζικής αγοράς αντέδρασαν στις ρυθμίσεις που σχεδιάζει η κυβέρνηση για το πάγωμα δανείων και τη διαγραφή χρεών, μιλώντας σε συνέδριο του ΣΕΤΕ για τον τουρισμό.
Ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Eurobank, Νίκος Καραμούζης επεσήμανε ότι δεν θέλει να καλλιεργηθεί η νοοτροπία ανθρώπων που δεν θα πληρώνουν τις υποχρεώσεις τους. "Δε θέλουμε ένα στρατό πολιτών να συνωστίζονται στα ειρηνοδικεία με χρέη 2.000-3.000 ευρώ δήλωσε".
Ο γενικός διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας, Αλέξανδρος Τουρκολιάς ανάφερε ότι η λέξη "πάγωμα' παγώνει και τις αγορές και ότι η χρήση τόσο φορτισμένων λέξεων δεν κάνει καλό αυτή την περίοδο.
Ο αντιπρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς, Θεόδωρος Πανταλάκης είπε ότι "η αγορά έχει δυο αρχές: ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος και ότι οι τράπεζες δανείζουν χρήματα με το σκεπτικό ότι θα τους επιστραφούν". Πρόσθεσε ότι " όποιος παρεμβαίνει με ρυθμίσεις πρέπει επίσης να σκεφτεί και πως θα ομαλοποιηθεί μετά η αγορά".
Τέλος, ο κ. Καραμούζης σημείωσε ότι δεν είναι δυνατόν το ελληνικό κράτος να συντηρεί ένα σύστημα συνεχών προσλήψεων στο δημόσιο και εκατοντάδες επιτροπές και οργανισμούς χωρίς αντικείμενο, να επιβαρύνεται ο κρατικός προϋπολογισμός με ζημιογόνες δημόσιες επιχειρήσεις (ΟΣΕ, δημόσιες συγκοινωνίες που λειτουργούν με τεράστια ελλείμματα) και την ίδια στιγμή, οι δαπάνες για διαφήμιση του ελληνικού τουριστικού προϊόντος που συνεισφέρει 16% στο ΑΕΠ, να είναι μόλις 40 εκατ. ευρώ.
